Natuurwetenschappen

Evolutie van de mens

Arthur Koesler heeft de mens gekarakteriseerd als een bedrijfsongeval van de evolutie. Desastreus voor onze aardbol, maar is de mens dan een ongelukkige toevalstreffer? Dat geldt voor bijna elke mutatie, niet levensvatbaar en meestal binnen enkele generaties vergeten en verdwenen. Als soort zit de mens in een doorlopende lijn van de eerste synapside zoogdieren naar de primaten. Of de lijn door zal lopen of hortend tot stilstand komt ligt verborgen in de tijd.

Evolutie bestuderen is puzzelen met slechts enkele stukjes en heel veel open ruimte. Lijnen die op elkaar lijken aan te sluiten, blijken totaal niet met elkaar verbonden. En wat vroeger zo overzichtelijk was blijkt nu een groot enigma. Geen dino's die verdwijnen en zoogdieren die verschijnen, maar verwantschapsgroepen die honderden miljoenen jaren teruggaan. Geen aap die uit de bomen klom en besloot werktuigen te gebruiken en vlees boven een vuurtje te roosteren, maar een breed scala aan mensapen dat te maken kreeg met klimaatverandering in hun Afrikaanse thuisbasis. En tot overmaat van ramp is er ook nog nauwelijks iets teruggevonden van onze verre voorouders. Botsplinters, kaakfragmenten, een wervel of een stuk van een ledemaat. Daar moeten we het mee doen om het verhaal van ons ontstaan te vertellen. En elke keer als er een spectaculaire vondst gedaan wordt, krijgen we door de media weer een nieuwe voorouder voorgeschoteld. In de negentiende eeuw waren het Neanderthalers die als randdebiele ijstijdbewoners werden afgebeeld, terwijl we nu weten dat wij met een miniem deel van hun genen rondlopen.

Feitelijk begint het verhaal bij de eerste primaten die mogelijk meer dan 75 miljoen jaar geleden hun intrede deden. Pas in de laatste drie miljoen jaar zien we een groep Afrikaanse mensapen die we nu samenvatten als pre-Autralopithecus fase. Met het droger worden van Afrika zien we steeds meer soorten mensapen voorzichtig de overstap wagen van het rijke regenwoud naar de uitdagende savanne. Welke soort uiteindelijk zal evolueren naar de eerste Homo blijft vooralsnog in de nevelen van de tijd gehuld. Wat direct opvalt bij deze vroege mensen is hun neiging tot migratie en grote adaptatiemogelijkheden aan veranderende geografie en klimaatomstandigheden. Uiteindelijk komen we terecht bij de moderne mens. Hoe de evolutie verder zal gaan? Deze collegereeks plaatst daarvoor enkele punten achter de horizon, maar het blijven hypotheses die niet te toetsen zijn.

Programma

1. Inleiding, evolutie van zoogdieren tot aan de eerste primaten

2. Australopithecus en klimaatveranderingen

3. Homo erectus, eerste ontdekkingsreizigers

4. Homo neanderthalensis, ijstijd specialisten

5. Homo sapiens, moderne mensen

6. Evolutie in perspectief

Cursusnummer

17NF15

Docent(en)

Boele, drs. Kees

info@natuurpresentaties.nl

Cursusvorm

6 colleges

Data

Dinsdag 12 september t/m 17 oktober 2017

Tijd

10.00-12.00 uur

Cursusprijs

€ 140,00

Cursusmateriaal

Artikelenbundel, verkrijgbaar via de docent, ca. € 9,00

Uiterste inschrijfdatum

29 augustus 2017

Bijzonderheden

"Evolutie van de mens" is het sluitstuk van een vierluik over Evolutie. De cursus is echter zo opgezet dat deze voor iedereen met interesse voor paleontologie en evolutionaire vraagstukken te volgen is.